كشتيهاى كه بلند كرده شده است بادبانهاى آنها و اعلام جمع علم بمعنى كوه بلندست . خنسا در مرثيهء برادر خود صخر گفته : و ان صخر التأتم الهداة به * كانه علم فى رأسه نار يعنى و بدرستى كه صخر برادر من هر آينه اقتدا كنند هدايت يافتگان به او گويا كه او در شهرت مانند كوه بلنديست كه بر سر آن آتش افروخته باشند و پوشيده نيست كه در ايجاد كشتى منافع بسيار و فوائد بيشمار مندرجست مانند قطع مسافت بعيده در ازمنهء قليله و جلب اسباب معيشت و تجارت بسهلى و آسانى پس وجود آن نعمتى است از نعمتهاى ظاهرهء الهى جلت نعماؤه ازينست كه بعد از ذكر آن ميفرمايد كه فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ كُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ اى كل من على وجه الارض چنانچه على بن ابراهيم تفسير كرده يعنى هر چه بر روى زمين است از جن و انس و مركبات و بسائط عنصريه و فلكيه فانى و هالكند نه به اين معنى كه در وقتى فانى خواهند شد بلكه هميشه فانى و نابودند زيرا كه وجودات اشياء در جنب وجود الهى ناچيز و نابود مطلق‌اند چنانچه اشعه كواكب را در جنب شعاع شمس اثرى نيست و چون كلمهء من موضوع براى ذوى العقول است ، اطلاق آن بر عام بطريق تغليب ذوى العقول خواهد بود بر غير ذوى العقول و اگر مراد از من عليها ثقلين باشد كه جن و انس است احتياج به اين توجيه ندارد وَ يَبْقى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلالِ وَ الْإِكْرامِ و باقى ميماند ذات پروردگار تو كه آن خداوند استغناء مطلق و فضل عامست و تعبير از ذات حق تعالى بوجه به جهت آنست كه جميع ممكنات توجه بذات كامل او دارند مخفى نماند كه افراد كاف خطاب در وَ يَبْقى وَجْهُ رَبِّكَ كه خطاب بكل واحد واحد است اشارتست بر اينكه هر يك فانى و ذات مقدس الهى باقى و ابديست و همانا اگر مانند آيهء فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ بتثنيه ميآورد محتمل بود كه لفظ كل را در كُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ حمل بر كل مجموعى كرده بعضى خود را از حصار فنا بيرون اندازند اللَّه اعلم بحقايق كلماته « و فى تفسير على بن ابراهيم وَ يَبْقى وَجْهُ رَبِّكَ ، قال : دين ربك و فى